Το 2015 επισκέφτηκα για πρώτη φορά την ευρύτερη περιοχή του Καυκάσου, και ειδικότερα τη Γεωργία. Θυμάμαι πως, καθώς οργανώναμε το ταξίδι στα τέλη του 2014, οι πληροφορίες στα ελληνικά μέσα ήταν ελάχιστες, περιορισμένες κυρίως στις προηγούμενες πολεμικές συγκρούσεις στην Αμπχαζία και τη Νότια Οσετία. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που, εξαιτίας της πρόσφατης προσάρτησης της Κριμαίας, θεωρούσαν μάλλον επικίνδυνο το εγχείρημα μιας βόλτας σε «περιοχές ενδιαφέροντος» της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Κάποιες χρήσιμες οδηγίες προέρχονταν κυρίως από υπερατλαντικούς αναβάτες, στο στυλ του ταξιδιού «overlanding», που όμως μου ήταν ξένο λόγω περιορισμένου προϋπολογισμού και χρόνου. 

Αναδρομικά, η επιλογή του Απριλίου ήταν μάλλον απαιτητική: χιόνια στους ορεινούς δρόμους, χαμηλές θερμοκρασίες που απαιτούσαν ντύσιμο «κρεμμυδιού» και ελάχιστες ώρες με φως, που περιόριζαν τα ημερήσια οδηγικά «παράθυρα». Παρ’ όλα αυτά, τα «λάθη» αυτά δημιούργησαν μοναδικές στιγμές και εμπειρίες που διαφορετικά δεν θα ζούσα, και συνθέτουν μια ιστορία που θα θυμάμαι και θα μοιράζομαι για χρόνια.

Καθώς η απόσταση μέχρι τη Γεωργία ξεπερνούσε τα 2.100 χιλιόμετρα, αποφασίσαμε να περάσουμε δύο νύχτες στην Τουρκία πριν φτάσουμε στο Batumi. Το σχέδιο ήταν σαφές: 1η ημέρα: Θεσσαλονίκη – Προύσα (680 χλμ), 2η ημέρα: Προύσα – Σεβάστεια (840 χλμ) και 3η ημέρα: Σεβάστεια – Batumi (620 χλμ). Η διαδρομή μας πέρασε από τα ορεινά περάσματα της Κεντρικής Ανατολίας, με τις εντυπωσιακές κορυφές και τα τοπία που κόβουν την ανάσα. Σημαντικές στάσεις αποτέλεσαν το ιστορικό Cifte Minareli Medrese στη Σεβάστεια και η Μονή Σουμελά, κρυμμένη στις απόκρημνες πλαγιές. Φτάνοντας στο Batumi, εντυπωσιαστήκαμε από την αρχιτεκτονική ανάπτυξη και τη ζωντάνια της νυχτερινής ζωής της πόλης.

Μέρα 1η [Θεσσαλονίκη – Προύσα, 680 χλμ]

On the road. Μέσω Εγνατίας, φτάσαμε σύντομα στα ελληνοτουρκικά σύνορα.

Παρόλο που υπάρχει γέφυρα πάνω από τα στενά, προτιμήσαμε να περάσουμε με ferry από την Καλλίπολη (Gelibolu) στην Λάμψακο (Lapseki).

Στάσεις για καύσιμα και φωτογραφίες με τους πιο επαγγελματίες χωροφύλακες που έχω συναντήσει ποτέ.

Τακτοποιηθήκαμε σύντομα στο ξενοδοχείο και βόλτα στους πεζοδρόμους του κέντρου της Προύσας που διατηρούν την ιστορικότητα και τα παραδοσιακά τους χαρακτηριστικά.

Μέρα 2η [Προύσα – Σεβάστεια, 840 χλμ]

Καλημέρα Προύσα!

Γρήγορη βόλτα στην άδεια πόλη και προετοιμασίες αναχώρησης.

Στάση για καφεδάρα.

Η επόμενη στάση έγινε αναγκαστικά. Τροχονομικός έλεγχος λόγω υπέρβασης ορίου ταχύτητας. Στο ίδιο σημείο, το 2015, πληρώσαμε πολύ ακριβά την ίδια ακριβώς οδηγική συμπεριφορά.

Μνημείο της Μάχης του Σαγγαρίου, κοντά στην περιοχή Polatli της Άγκυρας. Η μάχη έλαβε χώρα τον Αύγουστο του 1921, μεταξύ των Ελλήνων και των Τούρκων κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας (1919–1922), ως αποκορύφωμα της προέλασης του Ελληνικού Στρατού στη μικρασιατική ενδοχώρα. 

Η έκβαση της μάχης ήταν αμφίρροπη και συντέλεσε στην ανακοπή της πορείας των Ελλήνων προς Άγκυρα και την μετάπτωσή τους σε αμυντικό προσανατολισμό, έως την οριστική τους ήττα ένα χρόνο αργότερα.

Σεβάστεια.

Μέρα 3η [Σεβάστεια – Batumi, 620 χλμ]

Πρωινή βόλτα στο κέντρο και επίσκεψη στο ιεροσπουδαστήριο των Δίδυμων Μιναρέδων (Çifte Minareli Medrese). 

Χτίστηκε το 1271 και αποτελεί σημαντικό παράδειγμα αρχιτεκτονικής των Σελτζούκων.

Πρωινό και αναχώρηση.

Ορεινά περάσματα κεντρικής Ανατολίας.

Αφήνοντας πίσω μας την ενδοχώρα προσεγγίσαμε την κωμόπολη Ματσούκα (τουρκικά: Maçka). Η ονομασία προέρχεται από τη μεσαιωνική ελληνική Ματζούκα, η οποία ήταν μια από τις επαρχίες της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντος. Πλησίον βρίσκεται η Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά που επισκεφτήκαμε.

Λειτουργούσε ως Ορθόδοξο μοναστήρι έως τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Είναι χτισμένη μέσα σε σπηλιά σε απόκρημνη πλαγιά του όρους Μελά, στην ενδοχώρα της Τραπεζούντας, από όπου έχει πάρει και το όνομά της.

Τα μοναστήρια του Πόντου υπέφεραν από τη βάρβαρη και ασεβή συμπεριφορά των Νεότουρκων και των Κεμαλικών, οι οποίοι φανάτιζαν τις άγριες και ληστρικές μουσουλμανικές ομάδες. Κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 οι Τούρκοι κατέστρεψαν ολοσχερώς το μοναστήρι. 

Αφού πρώτα λήστεψαν όλα τα πολύτιμα αντικείμενα που υπήρχαν μέσα στη μονή, μετά έβαλαν φωτιά, για να σβήσουν τα ίχνη των εγκλημάτων τους ή για να ικανοποιήσουν το μίσος τους εναντίον των Ελλήνων.

Ο καιρός έπαψε να είναι σύμμαχος και τα χλμ έβγαιναν πλέον με δυσκολία. Στάση σε βενζινάδικο, έντονη βροχόπτωση και ανύπαρκτη ορατότητα.

Μετά από απίστευτη ταλαιπωρία, επιτέλους φτάσαμε στα σύνορα Τουρκίας – Γεωργίας.

Batumi.

Μέρα 4η [Batumi – Tbilisi, 450 χλμ] & [Batumi – Mestia, 260 χλμ]

Στόχος της ημέρας τα ορεινά περάσματα του Καυκάσου, με τελικό προορισμό την Mestia. 

Αναχώρηση νωρίς το πρωί μετά από δυνατό πρωινό με τοπικά προϊόντα.

Στην μικρή πόλη Zugdidi, ακριβώς στις παρυφές του Καυκάσου, μια προειδοποιητική ένδειξη στην μηχανή μου, μας ανάγκασε να τροποποιήσουμε το πλάνο. 

Στην κεντρική πλατεία υπήρχε ένα μικρό συνεργείο όπου, για άλλη μια φορά, αποδείχτηκε πως η μοτοσικλετιστική αλληλεγγύη μπορεί να ξεπεράσει τα γλωσσικά εμπόδια. 

Παρόλο που δεν βρήκα την λύση που περίμενα, σε ευχαριστώ George για την βοήθεια και την υποστήριξη, θα χαρώ να σε πατσίσω αν βρεθείς κάποια στιγμή στην πόλη μου. Στην συνέχεια, ο Λάζαρος συνέχισε την πορεία προς Mestia, ενώ εγώ κατευθύνθηκα προς την πρωτεύουσα για συνεργείο να επιδιορθώσει την βλάβη. 

Gori. Η πόλη είναι πιο γνωστή διεθνώς ως τόπος γέννησης του σοβιετικού ηγέτη Ιωσήφ Στάλιν. Στο κέντρο της βρίσκεται μουσείο, που είχα επισκεφτεί σε παλιότερη εκδρομή μου στην Γεωργία και αφιερώνεται στη ζωή του Στάλιν. Στο προαύλιο του βρίσκεται το σπίτι όπου αυτός γεννήθηκε, ενώ εκτίθεται το σιδηροδρομικό του βαγόνι και άλλα προσωπικά του αντικείμενα. 

Μοναστήρι Jvari.

Μπαίνοντας στην Τιφλίδα είναι δύσκολο να μην παρατηρήσει κανείς το πρώην Υπουργείο Οδικών Έργων της Γεωργίας, σήμερα γνωστό ως Bank of Georgia Headquarters. Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα σοβιετικής μοντερνιστικής αρχιτεκτονικής παγκοσμίως καθώς εμπνέεται από μια ριζοσπαστική ιδέα – «πόλη μέσα στο κτίριο».

Ο αρχιτέκτονας George Chakhava αντιμετώπισε το κτίριο σαν μια κάθετη πόλη: οι ανεξάρτητοι όγκοι αποτελούν τις «γειτονιές» ενώ τα κενά μεταξύ τους είναι οι «δρόμοι και δημόσιοι χώροι». Σαν ιδέα ξεφεύγει από την τυπική σοβιετική λογική του μονολιθικού μπλοκ. Τέλος, αντί να ισοπεδώσει τον λόφο ή με άλλον τρόπο να επιβληθεί στο περιβάλλον, το κτίριο υψώνεται πάνω από το έδαφος, σέβεται το φυσικό τοπίο, κάτι παντελώς αντι-σοβιετικό και σίγουρα πρωτοποριακό για την εποχή.

Τακτοποιήθηκα σε κεντρικό ξενοδοχείο και το βράδυ βόλταρα στην πόλη.

Ακολουθούν μερικές φωτογραφίες του Λάζαρου από την Mestia. 

Η Mestia είναι ένα μικρό ορεινό χωριό και η διοικητική πρωτεύουσα της Άνω Σβανετίας (Svaneti), στη βορειοδυτική Γεωργία, σε υψόμετρο περίπου 1.400 μέτρων στον Μεγάλο Καύκασο.

 

Το μικρό αυτό ορεινό κέντρο της Σβανετίας μοιάζει να αιωρείται ανάμεσα στον χρόνο και στον μύθο. Οι μεσαιωνικοί πύργοι, πέτρινοι και αυστηροί, υψώνονται ανάμεσα σε παλιά σπίτια, θυμίζοντας αιώνες άμυνας, οικογενειακής τιμής και απομόνωσης. 

Δίπλα τους, σχεδόν απροσδόκητα, στέκονται οι δομές της σοβιετικής εποχής — λιτές, λειτουργικές, άλλοτε φθαρμένες — δημιουργώντας μια έντονη αλλά γοητευτική αντίθεση.

 

Λέγεται ότι, λόγω της απομόνωσης και της απρόσιτης γεωγραφίας της, η Σβανετία δεν υποτάχθηκε ποτέ πλήρως σε κατακτητές. Τα απόκρημνα βουνά και τα δύσβατα περάσματα λειτούργησαν ως φυσικά οχυρά, επιτρέποντας στους κατοίκους να διατηρήσουν την αυτονομία και τις παραδόσεις τους. 

Ακόμη και κατά τη σοβιετική περίοδο, όταν η καθημερινή ζωή σε μεγάλο μέρος της Γεωργίας άλλαξε ριζικά, η Mestia και τα γύρω χωριά διατήρησαν σε μεγάλο βαθμό τον παραδοσιακό τρόπο ζωής.

Μέρα 5η [Tbilisi] & [Mestia - Ushguli, 100 χλμ]

Το πολύ πρωινό ξύπνημα σίγουρα δεν αποτελεί τυπικό χαρακτηριστικό της γεωργιανής κουλτούρας. 

Έτσι, μέχρι το ραντεβού μου στο συνεργείο, είχα αρκετό χρόνο να επισκεφτώ τον κύριο καθεδρικό ναό της Γεωργιανής Ορθόδοξης Εκκλησίας, αφιερωμένο στην Αγία Τριάδα — κοινώς γνωστό ως Sameba.

Ο ναός δεσπόζει πάνω από την Τιφλίδα, επιβλητικός και φωτεινός, συνδυάζοντας τη βυζαντινή παράδοση με σύγχρονες γεωργιανές αρχιτεκτονικές αναφορές.

 

Είναι ένας από τους μεγαλύτερους ορθόδοξους ναούς στον κόσμο και λειτουργεί όχι μόνο ως θρησκευτικό κέντρο, αλλά και ως σύμβολο εθνικής ταυτότητας για τη σύγχρονη Γεωργία.

Στα άδυτα των γεωργιανών συνεργείων.

Nutsubidze Plato 1 Apartments στην περιοχή Saburtalo. Η περιοχή Nutsubidze Plato 1 ξεχωρίζει για τα συγκροτήματα κατοικιών της, μπρουταλιστικού ρυθμού. 

Ως τυπικό δείγμα σοβιετικού μοντερνισμού, στόχος ήταν η απλότητα, η λειτουργικότητα και το κοινωνικό όφελος, αποφεύγοντας περιττές διακοσμήσεις.

Τα κτίρια, συχνά κατασκευασμένα από σκυρόδεμα, με όγκους που προβάλλουν και επαναλαμβανόμενα παράθυρα, δημιουργούν μια λιτή αλλά εντυπωσιακή αισθητική, σύμβολο σοβιετικής τεχνικής, δύναμης και προόδου.

 

Παράλληλα, η οργάνωση των συγκροτημάτων σε συλλογικούς χώρους και πλατείες αντικατοπτρίζει την κοινωνική φιλοσοφία της σοβιετικής αρχιτεκτονικής. 

Επιστροφή στο κέντρο και βόλτα γύρω από την πλατεία Meidan.

Kartlis Deda. Το άγαλμα είναι μήκους περίπου 20 μέτρων και κατασκευάστηκε το 1958 για τα 1500 χρόνια της Τιφλίδας. Η μορφή της γυναίκας κρατάει ένα σπαθί στο δεξί χέρι, σύμβολο προστασίας ενάντια στους εχθρούς, ένα ποτήρι κρασί στο αριστερό χέρι, σύμβολο φιλοξενίας και φιλίας. 

Αντιπροσωπεύει τον χαρακτήρα των Γεωργιανών: δυναμικό αλλά φιλόξενο. Το άγαλμα είναι κατασκευασμένο από αλουμίνιο και σίδηρο, σε ύφος που θυμίζει σοβιετική μοντερνιστική αισθητική, με λιτές γραμμές και επιβλητική παρουσία.

Θέα από το φρούριο Narikala προς το ιστορικό κέντρο.

Πλατεία Meidan. Η πλατεία σφύζει από ζωή στην καρδιά της παλιάς Τιφλίδας, με καφέ και μαγαζιά που αγκαλιάζουν το μάτι του επισκέπτη, ενώ ο ποταμός Kura και το επιβλητικό φρούριο Narikala δεσπόζουν στο φόντο, θυμίζοντας την ιστορία της πόλης.

Κοντά στην Πλατεία Meidan, βρίσκονται τα παραδοσιακά λουτρά (sulphur baths), που ξεχωρίζουν για την ατμόσφαιρα με αραβικά και ανατολίτικα στοιχεία.

Ακολουθούν φωτογραφίες του Λάζαρου από την βόλτα του στο Ushguli. 

Το Ushguli είναι ένας από τους υψηλότερους μόνιμα κατοικημένους οικισμούς της Ευρώπης, σε υψόμετρο περίπου 2.100 μέτρων, στην Άνω Σβανετία της Γεωργίας.

Αποτελεί σύμπλεγμα των τεσσάρων μικρών χωριών Chvibiani, Zhibiani, Chazhashi και Murqmeli. Πρόκειται για Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, κυρίως λόγω των καλοδιατηρημένων πύργων Svan.

 

Βρίσκεται στους πρόποδες του Όρους Shkhara (5.193 μ.), της ψηλότερης κορυφής της Γεωργίας.

 

Το αλπικό τοπίο του Βορείου Καυκάσου είναι απλά ασύγκριτο.

Πρόκειται για ένα από τα σημεία που ήθελα πολύ να επισκεφτώ αλλά, για δεύτερη φορά, βρέθηκα τόσο κοντά και ταυτόχρονα τόσο μακριά..

Μέρα 6η [Tbilisi – Ananuri, 140 χλμ] & [Mestia - Kutaisi, 240 χλμ]

Καθώς είχα χρόνο μέχρι να συναντηθώ την επόμενη με τον Λάζαρο για να συνεχίσουμε την εκδρομή, αποφάσισα να επισκεφτώ μερικά ακόμη αξιοθέατα. Πλατεία Meidan.

Chronicles of Georgia. Το μνημείο στέκει επιβλητικά πάνω σε λόφο κοντά στην Τιφλίδα, με τεράστια γλυπτά που αφηγούνται την ιστορία, την θρησκεία και την μυθολογία της Γεωργίας.

 

Ο μνημειακός τους χαρακτήρας, με στοιχεία σοβιετικού μοντερνισμού, δημιουργεί μια αίσθηση δύναμης και διαχρονικότητας.

Φρούριο Ananuri. Πρόκειται για ένα από τα πιο εντυπωσιακά ιστορικά μνημεία της Γεωργίας, χτισμένο στις όχθες του ποταμού Aragvi, περίπου 70 χλμ βόρεια της Τιφλίδας, στην οδό προς το Kazbegi.

Η αρχική κατασκευή του φρουρίου χρονολογείται από τον 16ο–17ο αιώνα και αποτελούσε την κατοικία της οικογένειας των τοπικών ηγεμόνων Eristavis.

Το ιστορικό συγκρότημα, περιτριγυρισμένο από βουνά και λίμνες, προσφέρει μοναδική θέα και μια αίσθηση διαχρονικής μεγαλοπρέπειας.

Μοναστήρι Jvari. Πρόκειται για ένα από τα πιο ιστορικά και εμβληματικά μνημεία της Γεωργίας, χτισμένο πάνω σε έναν λόφο κοντά στη σύγκλιση των ποταμών Aragvi και Kura, κοντά στην πόλη Mtskheta, την παλιά πρωτεύουσα της Γεωργίας.

Το μοναστήρι χρονολογείται από τον 6ο–7ο αιώνα και ονομάζεται Jvari που σημαίνει «Σταυρός», επειδή σύμφωνα με την παράδοση, ένας σταυρός που τοποθέτησε η Αγία Νίνο σημείωσε το σημείο όπου θα χτιζόταν το μοναστήρι.

Επιστροφή κέντρο Τιφλίδας.

Ο Λάζαρος πέρασε το βράδυ του στην πόλη Kutaisi.

Μέρα 7η [Tbilisi – Kazbegi, 160 χλμ]

Καφεδάκι και αναχώρηση με τελικό προορισμό την μικρή πόλη Kazbegi.

Στάση στη Mtskheta, την ιστορική και θρησκευτική καρδιά της Γεωργίας, όπου οι εκκλησίες και τα μοναστήρια αφηγούνται αιώνες ιστορίας και πνευματικής παράδοσης.

Η πόλη, πρώην πρωτεύουσα της Γεωργίας, διατηρεί ζωντανή την ατμόσφαιρα του μεσαιωνικού κόσμου μέσα από λιθόχτιστα σοκάκια, εκκλησίες με βυζαντινά και γεωργιανά στοιχεία και μνημεία που μαρτυρούν τη θρησκευτική της σημασία. 

Το μοναστήρι χτίστηκε τον 6ο–7ο αιώνα πάνω σε παλαιότερο ξύλινο ναό, για να τιμήσει τον Χριστιανισμό και να σηματοδοτήσει τη νέα θρησκευτική εποχή στη Γεωργία.

Από τα ψηλά σημεία της, η θέα στη συμβολή των ποταμών Aragvi και Kura δημιουργεί μια αίσθηση γαλήνης, ενώ κάθε γωνιά της πόλης αφηγείται μια ιστορία αιώνων.

Αφού συναντήθηκα με τον Λάζαρο που είχε ξεκινήσει νωρίτερα από το Kutaisi, στη συνέχεια επισκεφτήκαμε το φρούριο Ananuri.

 

Ανεβαίνοντας βόρεια στον Ε117, τον ιστορικό Georgian Military Highway, ο δρόμος μας οδήγησε στο μνημείο της Ρωσο-Γεωργιανής Φιλίας, σκαρφαλωμένο ανάμεσα στα βουνά και το απέραντο τοπίο του Καυκάσου.

 

Το μνημείο βρίσκεται κοντά στο χωριό Gudauri, σε υψόμετρο περίπου 2.300 μ., με θέα στην κοιλάδα του ποταμού Aragvi.

Κατασκευάστηκε το 1983 με αφορμή την επέτειο 200 χρόνων από τη Συνθήκη του Γεωργιέφσκ (1783), που σφράγισε τη συμμαχία μεταξύ του Βασιλείου της Γεωργίας και της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Πρόκειται για μια ημικυκλική κατασκευή από πέτρα και σκυρόδεμα. Το εσωτερικό της κοσμείται με εντυπωσιακά πολύχρωμα μωσαϊκά, που απεικονίζουν ιστορικές σκηνές, μορφές, σύμβολα και μοτίβα από τη γεωργιανή και ρωσική παράδοση.

Παρότι χτίστηκε ως σύμβολο φιλίας, σήμερα συχνά προκαλεί ανάμεικτα συναισθήματα, λόγω της σύνθετης και τεταμένης σύγχρονης ιστορίας Ρωσίας–Γεωργίας.

Ευκαιρία για μερικές ακόμη φωτογραφίες.

Κατεύθυνση προς την μικρή πόλη Kazbegi. Ο δρόμος περνά μέσα από μια εντυπωσιακή ορεινή περιοχή, με τα σύννεφα να κλείνουν τον ορίζοντα και να σκιάζουν τις κορυφές των βουνών, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα μυστηρίου και περιπέτειας.

Στο τέλος του δρόμου, βρίσκεται η πόλη Kazbegi, στους πρόποδες του όρους Kazbek, ενός από τα πιο διάσημα βουνά της περιοχής.

 

Η βόλτα με τη μοτοσικλέτα σε αυτή την πανέμορφη περιοχή προσφέρει μια αίσθηση ελευθερίας και εξερεύνησης, ενώ η απεραντοσύνη της φύσης εντυπωσιάζει και προκαλεί σεβασμό. Το αίσθημα της περιπέτειας ενέτεινε ο ατμοσφαιρικός ουρανός, μια τέλεια συνθήκη για οδική ανακάλυψη που συνδυάζει την αδρεναλίνη και την ηρεμία της φύσης.

Παρόλο που ο καιρός δεν ήταν σύμμαχος κατά την διαδρομή, φτάσαμε στον προορισμό μας γεμάτοι εικόνες και ευχαριστημένοι από την όλη εμπειρία.

Ελεύθερος χρόνος.

Μέρα 8η [Kazbegi - Tbilisi, 160 χλμ]

Η μέρα δεν ήταν απαιτητική οδηγικά· ο χρόνος κύλησε ήρεμα, επιτρέποντας μας να σταματήσουμε, να κοιτάξουμε γύρω και να νιώσουμε τον τόπο.

 

Ήταν από εκείνες τις μέρες που το ταξίδι δεν μετριέται σε χιλιόμετρα, αλλά σε εικόνες και αισθήσεις· μια ήσυχη, γεμάτη μέρα, που δένει ιδανικά με τη μεγαλοπρέπεια του Kazbegi και τη γαλήνη των γεωργιανών βουνών.

 

Έτσι, χωρίς βιασύνη, ανεβήκαμε προς τον ναό Tsminda Sameba, την Εκκλησία της Αγίας Τριάδας του 14ου αιώνα, ένα από τα πιο εμβληματικά σημεία ολόκληρης της Γεωργίας.

 

Ο ναός στέκει ψηλά, απομονωμένος, με φόντο τις απόκρημνες πλαγιές του Καυκάσου και –όταν ο καιρός το επιτρέπει– την επιβλητική κορυφή του Kazbek σε υψόμετρο 5054μ.

Η διαδρομή μέχρι εκεί, ακόμα και σήμερα, κρατά κάτι από την παλιά της αγριάδα· ανηφορική, σε βάζει σιγά σιγά στο πνεύμα του τόπου. Όταν φτάνεις, η σιωπή είναι σχεδόν απόλυτη. Μόνο ο αέρας, τα σύννεφα που κινούνται χαμηλά και το βλέμμα που χάνεται στις χαράδρες.

Η Tsminda Sameba δεν εντυπωσιάζει με πολυτέλεια, αλλά με τη λιτότητα και τη θέση της. Πέτρα πάνω στην πέτρα, δεμένη με το τοπίο, μοιάζει να φυλάει αιώνες ιστορίας, πίστης και αντοχής.

Εκεί πάνω, ο χρόνος επιβραδύνει. Κάθεσαι, παρατηρείς τον δρόμο απ’ όπου ήρθες, τα βουνά που σε περιβάλλουν, και καταλαβαίνεις γιατί αυτή η στάση δεν είναι απλώς τουριστική, αλλά ουσιαστική.

Καφεδάκι στο ξενοδοχείο.

Νωρίς το απόγευμα ήμασταν στην Τιφλίδα, όπου ακολουθήσαμε το καθιερωμένο μας πρόγραμμα: βόλτα και μπυράκια.

Έχοντας περάσει ήδη αρκετές μέρες στην πόλη, ξενάγησα τον Λάζαρο στα κυριότερα αξιοθέατα. Meidan.

Θέα προς την παλιά πόλη από το φρούριο Narikala και Kartlis Deda.

Sulfur baths και βόλτα στο κέντρο.

Μέρα 9η [Tbilisi – Davit Gareji, 160 χλμ]

Δυνατό ξεκίνημα από το πρωί, με διάθεση για κάτι πιο απαιτητικό. Επιλέξαμε μια challenging off-road διαδρομή, αφήνοντας την άσφαλτο για να κατευθυνθούμε προς την περιοχή Kakheti, εκεί όπου το τοπίο αλλάζει δραματικά και γίνεται πιο ξηρό, σχεδόν σεληνιακό.

 

Η σκόνη, οι πέτρες και οι ανοιχτοί ορίζοντες έδιναν ρυθμό στη μέρα και έκαναν κάθε χιλιόμετρο να κερδίζεται. Στόχος μας το μοναστηριακό συγκρότημα Davit Gareji, ένα από τα πιο ιδιαίτερα και φορτισμένα σημεία της Γεωργίας.

Λαξευμένο κυριολεκτικά μέσα στους βράχους, απλώνεται πάνω στις πλαγιές, σιωπηλό και αυστηρό, κουβαλώντας αιώνες μοναστικής ζωής. Η ιδιαιτερότητά του δεν είναι μόνο αρχιτεκτονική ή πνευματική· η περιοχή βρίσκεται ακριβώς πάνω στα σύνορα με το Αζερμπαϊτζάν, γεγονός που έχει δημιουργήσει διαχρονικά μια έντονη διαμάχη για τον έλεγχο της.

 

Εκεί, τα σύνορα δεν τα καταλαβαίνεις από πινακίδες, αλλά από την αίσθηση ότι βρίσκεσαι σε έναν τόπο εύθραυστο, φορτισμένο, όπου η ιστορία και η πολιτική είναι παρούσες ακόμα και στη σιωπή.

Μετά την ένταση της διαδρομής και τη βαριά ατμόσφαιρα του Davit Gareji, η επιστροφή στην Τιφλίδα λειτούργησε σχεδόν λυτρωτικά. 

Η πόλη σε αγκαλιάζει αμέσως: ήχοι, μυρωδιές, παλιά μπαλκόνια, κρασί, χαμόγελα. Ένα πραγματικό blending με το πνεύμα και την τοπική κουλτούρα – από τις αυλές και τα μικρά μαγαζιά μέχρι το φαγητό και τις συζητήσεις με τους ανθρώπους.

Μια μέρα γεμάτη αντιθέσεις: σκόνη και πέτρα το πρωί, ιστορία και σύνορα στο μεσημέρι, αστική ζωή και ανθρώπινη ζεστασιά το βράδυ. Ακριβώς όπως πρέπει να είναι ένα ταξίδι στη Γεωργία.

Μέρα 10η [Tbilisi – Yerevan, 330 χλμ]

Η διαδρομή της ημέρας άνοιγε με την είσοδό μας στην Αρμενία.

 

Πρώτο σημείο ενδιαφέροντος η μικρή πόλη Alaverdi.

Στην πόλη βρίσκεται το μουσείο των αδελφών Mikoyan. αφιερωμένο στον Anastas Mikoyan, εξέχουσα πολιτική μορφή της Σοβιετικής Ένωσης, και στον αδελφό του Artem, αεροναυπηγό και συνδημιουργό των μαχητικών αεροσκαφών MiG.

 

Στους χώρους του εκτίθενται προσωπικά αντικείμενα, αρχειακό υλικό και αεροπορικά εκθέματα που φωτίζουν τη ζωή και το έργο τους, καθώς και τη συμβολή της περιοχής στην ιστορία της σοβιετικής αεροπορίας.

Συνεχίσαμε τον δρόμο μας προς τη λίμνη Sevan, όπου το τοπίο επέβαλλε μια σύντομη στάση.

Από εκεί, ο δρόμος μας έφερε στον ελληνορωμαϊκό ναό του Garni.

Συχνά περιγράφεται ως το «ανατολικότερο κτήριο του ελληνορωμαϊκού κόσμου» που αποτελεί και τον μοναδικό σωζόμενο ελληνορωμαϊκό ναό σε ολόκληρη την πρώην Σοβιετική Ένωση.

Φεύγοντας, γύρισα να κοιτάξω πίσω μου τον χώρο του μνημείου· ο ναός έμοιαζε με φρουρό ενός κόσμου μακρινού στον χρόνο.

Η ημέρα έκλεισε στο Yerevan.

 

Το βράδυ, η έξοδος στην πόλη αποκάλυψε μια εντελώς διαφορετική Αρμενία· ζωντανή, φωτεινή, σε απόλυτη αντίθεση με την άδεια, σχεδόν εγκαταλελειμμένη επαρχία που είχαμε αφήσει πίσω μας.

Μέρα 11η [Yerevan - Akhaltsikhe, 315 χλμ]

Ένα τελευταίο βλέμμα στην πόλη πριν αφήσουμε πίσω μας την πρωτεύουσα και πάρουμε τον δρόμο προς τον Μικρό Καύκασο. Επιλέξαμε μια στάση κάτω από τη σκιά της «Μητέρας Αρμενίας», που στέκει αγέρωχη πάνω από το Yerevan, σαν σιωπηλή φρουρός της πόλης. Από εκεί ψηλά, παρακολουθεί την καθημερινότητα να κυλά, με το σπαθί χαμηλωμένο αλλά πάντα έτοιμο.

 

Στο ίδιο σημείο όπου σήμερα στέκει η Μητέρα Αρμενία, βρισκόταν μέχρι το 1962 ένα επιβλητικό άγαλμα του Στάλιν. Ήταν από τα μεγαλύτερα της Σοβιετικής Ένωσης και δέσποζε πάνω από το Yerevan, σύμβολο μιας εποχής και μιας εξουσίας που ήθελε να επιβάλλεται ακόμη και στο τοπίο.

Με την αποσταλινοποίηση, το άγαλμα απομακρύνθηκε και τη θέση του πήρε μια μορφή πολύ πιο κοντά στο συλλογικό συναίσθημα των Αρμενίων. Η αλλαγή αυτή δεν ήταν μόνο αισθητική, αλλά βαθιά συμβολική: από την επιβολή, στη μνήμη και την ταυτότητα.

Ακολούθως, στο Cascade, ένα από τα πιο εμβληματικά σημεία της πόλης. Πρόκειται για ένα μνημειακό σύμπλεγμα κλιμακωτών αναβαθμίδων, σκαλοπατιών και κήπων που συνδέει το κέντρο με τον λόφο όπου δεσπόζει το άγαλμα της «Μητέρας Αρμενίας».

Σχεδιασμένο την σοβιετική περίοδο, το Cascade φιλοξενεί εκθέσεις σύγχρονης τέχνης, γλυπτά στον υπαίθριο χώρο και προσφέρει πανοραμική θέα στο Yerevan — και τις καθαρές μέρες, μέχρι το όρος Ararat. Είναι ταυτόχρονα χώρος περιπάτου, τέχνης και καθημερινής ζωής για τους κατοίκους της πόλης. Βόλτα και καφέ στον κεντρικό πεζόδρομο.

Σύντομη στάση στο Tsitsernakaberd, το μνημείο της Γενοκτονίας των Αρμενίων, είναι ένας χώρος που σε επιβάλλει σιωπή. Οι αυστηρές γραμμές από γκρι πέτρα, ο κυκλικός πυρήνας και η αιχμηρή στήλη που υψώνεται προς τον ουρανό δεν εντυπωσιάζουν με το μέγεθος, αλλά με το βάρος της μνήμης που κουβαλούν.

Βγαίνοντας από την πόλη, ο καιρός άλλαξε δραματικά. Ο αέρας δυνάμωσε, ο ουρανός βάρυνε και οι καταιγίδες ήρθαν η μία μετά την άλλη, με το χαλάζι να μας θυμίζει πως σε αυτό το ταξίδι τίποτε δεν χαρίζεται εύκολα.

Κι ενώ ο καιρός όλο και αγρίευε, ο ουρανός είχε τα δικά του απρόοπτα. Ανάμεσα στα βαριά σύννεφα και τις καταιγίδες, ένα Mig εμφανίστηκε ξαφνικά, σκίζοντας τον αέρα πάνω από το Yerevan. Για λίγα δευτερόλεπτα, η φύση και η ανθρώπινη ισχύς συναντήθηκαν στο ίδιο κάδρο — πριν το αεροσκάφος χαθεί πάλι μέσα στο γκρι του ουρανού.

Στάση λίγο πριν την πόλη Giumri.

Το Giumri είναι μια πόλη με χαρακτήρα. Λιγότερο λαμπερή από το Yerevan, αλλά πιο αυθεντική, κουβαλά πάνω της τις πληγές του μεγάλου σεισμού του 1988 και ταυτόχρονα μια πεισματική διάθεση να σταθεί ξανά όρθια.

Στο δρόμο για τα σύνορα.

Με το που περάσαμε τα σύνορα ο καιρός άλλαξε. Φαίνεται ότι η Γεωργία μας υποδέχτηκε με καλό καιρό – σαν να λέει «έλα, απόλαυσε τη βόλτα σου..».

Ακολουθώντας τον δρόμο προς το βορά φτάσαμε στο Khertvisi, ένα από τα παλαιότερα κάστρα της Γεωργίας, χτίστηκε τον 2ο αιώνα π.Χ. και ανακατασκευάστηκε αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της ιστορίας. Στεγάζεται σε στρατηγική θέση πάνω σε λόφο, πάνω από τον ποταμό Mtkvari, και χρησίμευε ως οχυρό προστασίας για την περιοχή.

 

Τα επιβλητικά τείχη και οι πύργοι του, μαζί με την πανοραμική θέα στη γύρω κοιλάδα, μαρτυρούν την στρατηγική σημασία του και την αρχιτεκτονική δεξιοτεχνία της εποχής.

Σε κοντινή απόσταση βρίσκεται η Vardzia, ένα σημείο που επισκέφτηκα ξανά το 2015, όμως τότε ο καιρός δεν επέτρεψε να περάσω το χρόνο που ήθελα.

Πρόκειται για ένα σπηλαιώδες μοναστικό συγκρότημα που χρονολογείται από τον 12ο αιώνα, κατά την βασιλεία της Βασίλισσας Tamar. Χτισμένο μέσα σε απόκρημνους βράχους της κοιλάδας του ποταμού Kura, περιλαμβάνει εκατοντάδες σπηλιές που χρησίμευαν ως κατοικίες, εκκλησίες, αποθήκες και κελιά μοναχών.

Δυστυχώς φτάσαμε και πάλι αργά και η είσοδος δεν ήταν πλέον δυνατή. Επιστρέφοντας από τη Vardzia, ίσως να απογοητεύτηκα που δεν επισκέφτηκα το μοναστικό συγκρότημα, αλλά η αίσθηση ότι ήμουν εκεί, πάνω στη μηχανή μου, οδηγώντας δίπλα στον ποταμό Kura, με αποζημίωσε πλήρως.

Η ελευθερία και η επαφή με τη φύση ήταν έντονες· ο ήχος της μηχανής σταματά, κι εσύ μένεις να κοιτάς τον ποταμό να συνεχίζει το ταξίδι του, σαν να ξέρει περισσότερα από σένα για το τι σημαίνει πραγματική περιπέτεια.

Αργά το βράδυ στο Akhaltsikhe.

Αυτό ήταν ό,τι πιο κοντινό βρήκαμε σε φαγητό, αλλά στην πραγματικότητα ήμασταν χορτάτοι από την όλη εμπειρία στο δρόμο.

Μέρα 12η [Akhaltsikhe - Batumi, 315 χλμ]

Θέα στο κάστρο Rabati.

Πρωινό.

Κατά τη διάρκεια του πρωινού επανήλθε ένα θέμα που με απασχολούσε όλο το προηγούμενο βράδυ. Η απόφαση ήταν σχεδόν μονόδρομος: δεν γινόταν να φύγουμε χωρίς να επισκεφτούμε τη Vardzia.

Φρούριο Khertvisi.

Με το φως της ημέρας, το τοπίο μας αντάμειψε με το παραπάνω, δίνοντάς μας την τέλεια ευκαιρία για μερικές φωτογραφίες με φόντο το εντυπωσιακό μοναστικό συγκρότημα, σκαλισμένο στον βράχο.

Η Vardzia είναι ένα εντυπωσιακό λαξευμένο μοναστικό συγκρότημα στη νότια Γεωργία, χτισμένο τον 12ο αιώνα στις πλαγιές του όρους Erusheti. Αποτελείται από εκατοντάδες σπηλιές σε πολλαπλά επίπεδα, που στο παρελθόν λειτουργούσαν ως κελιά, εκκλησίες, αποθήκες και χώροι διαβίωσης.

Στην ακμή της, η Vardzia δεν ήταν απλώς μοναστήρι, αλλά μια ολόκληρη υπόγεια πόλη, σύμβολο πίστης, δύναμης και επιβίωσης μέσα σε ένα άγριο, επιβλητικό τοπίο. Η Vardzia δεν είναι απλώς ένα ακόμα αξιοθέατο. Είναι από εκείνα τα μέρη που σε κάνουν να κοντοστέκεσαι.

Καθώς πλησιάζεις, οι σπηλιές εμφανίζονται ξαφνικά πάνω στον βράχο. Περπατώντας στα στενά περάσματα και ανεβαίνοντας τα σκαλισμένα σκαλιά, ο χρόνος μοιάζει να επιβραδύνει σαν μεταφέρεσαι αιώνες πίσω, όταν άνθρωποι ζούσαν και προσεύχονταν μέσα στο ίδιο το βουνό.

 

Η ησυχία, το φως που μπαίνει από τις χαραμάδες και η θέα προς την κοιλάδα του Kura κάνουν τη Vardzia ένα μέρος που σου μένει, όχι απλώς ένα σημείο στον χάρτη.

Cursus naturalis rerum ή αλλιώς η φυσική πορεία των πραγμάτων (καφές, χατσαπούρι και γυαλόχαρτο).

Έχοντας ήδη ξεφύγει από το πρόγραμμα της ημέρας, δεν μας πείραζε να καθυστερήσουμε λίγο ακόμα. Σκεφτήκαμε ότι, επιστρέφοντας στο Akhaltsikhe, θα μπορούσαμε να επισκεφτούμε και το κάστρο.

Το κάστρο Rabati στο Akhaltsikhe είναι ένα εντυπωσιακό φρούριο με ιστορία που ξεκινά από τον 9ο αιώνα, αλλά γνώρισε συνεχείς επεκτάσεις και αλλαγές με τα χρόνια. Η μοναδικότητά του έγκειται στον συνδυασμό διαφορετικών πολιτισμικών στοιχείων: αραβικά, βυζαντινά και γεωργιανά. Αυτό συμβαίνει γιατί το κάστρο άλλαζε χέρια ανάμεσα σε Γεωργιανούς ηγεμόνες, Οθωμανούς και άλλους κατακτητές.

 

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία του είναι το τζαμί Akhmedia, που φέρει αραβικές διακοσμήσεις, αλλά βρίσκεται ακριβώς δίπλα σε μια χριστιανική εκκλησία με βυζαντινές τοιχογραφίες.

Το αποτέλεσμα είναι ένα εντυπωσιακό μείγμα αρχιτεκτονικής και διακόσμησης: τζαμιά, εκκλησίες, φρούρια και μνημεία ζουν αρμονικά στον ίδιο χώρο, δείχνοντας τη μακρά και πολυπολιτισμική ιστορία της περιοχής.

Με την επίσκεψη στο κάστρο, είχαμε επίσημα βγει τελείως εκτός προγράμματος. Με προορισμό το Batumi, ακολουθήσαμε έναν μικρό επαρχιακό δρόμο στον Μικρό Καύκασο, κατευθυνόμενοι δυτικά. Το GPS έλεγε ότι για τα 160 χιλιόμετρα της απόστασης, θα χρειαζόμασταν περίπου 4 ώρες. Ενώ αρχικά θεώρησα την εκτίμηση υπερβολική, σύντομα κατάλαβα το γιατί. Ο δρόμος ήταν επιεικώς υπό κατασκευή - ένα μωσαϊκό από χωματόδρομους και εργοτάξια· σκόνη που σηκωνόταν με κάθε πέρασμα, βαθιές λακκούβες και μηχανήματα να δουλεύουν ασταμάτητα στις πλαγιές. Κάθε στροφή απαιτούσε προσοχή, η υπομονή και οι δεξιότητες μας δοκιμαζόταν, αλλά ταυτόχρονα το τοπίο γύρω μας υπενθύμιζε γιατί άξιζε ο κόπος.

Goderdzi Pass. Πρόκειται για ένα υψηλό ορεινό πέρασμα στον Μικρό Καύκασο στη νοτιοδυτική Γεωργία, στην περιοχή Adjara. Βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 2.025 μέτρων πάνω από τη θάλασσα και ενώνει την ορεινή ενδοχώρα με την πεδιάδα προς την πλευρά του Batumi και του Akhaltsikhe. Το πέρασμα διασχίζει την οροσειρά Arsiani και αποτελεί ένα σημαντικό φυσικό πέρασμα ανάμεσα στις επαρχίες Adjara και Samtskhe-Javakheti.

Σημαντικότερο κέντρο στην περιοχή το χωριό Khulo, που προσφέρει μια αυθεντική γεύση της ορεινής ζωής της Γεωργίας, μακριά από τα τουριστικά πλήθη. Η περιοχή φημίζεται για τα παραδοσιακά γεωργιανά γεφύρια και τα χωριά με πέτρινα σπίτια. Πρόκειται για ένα σημείο που αφήσαμε κάβα για μελλοντική επίσκεψη.

 

Συνεχίσαμε την πορεία μας και κοντά στο Khulo, δυτικότερα στην ίδια περιοχή του Μικρού Καύκασου, συναντήσαμε το χιονοδρομικό συγκρότημα Goderdzi Resort, όπου πραγματοποιήσαμε μια μικρή στάση.

 

Δεν χάσαμε την ευκαιρία να μοιραστούμε λίγη γνώση με τους ντόπιους, φτιάχνοντας μόνοι μας τον αγαπημένο μας freddo espresso. Με λίγη επιμονή μπορείς να δημιουργήσεις το τέλειο αποτέλεσμα, ακόμα και μακριά από το σπίτι.

All gender bathrooms.

Επιτέλους Batumi.

Η μέρα έκλεισε με τακτοποίηση σε ξενοδοχείο και μια χαλαρή βόλτα στο κέντρο, με τους ουρανοξύστες να κυριαρχούν στο τοπίο.

Το κατάστημα McDonald’s στο Batumi ξεχωρίζει για την εντυπωσιακή, απόλυτα σύγχρονη αρχιτεκτονική του. Οι έντονες γωνίες και οι μεταλλικές επιφάνειες μου έδιναν την αίσθηση ότι «προσγειώθηκε» μέσα στην πόλη ένα stealth βομβαρδιστικό Northrop Grumman B-2. Το αγαπημένο μου spot στην πόλη, καθώς το κτήριο να μοιάζει περισσότερο με αντικείμενο υψηλής τεχνολογίας, αεροσκάφος ή όχημα χαμηλής παρατηρησιμότητας, παρά με ένα τυπικό κατάστημα fast food.

Μέρα 13η [Batumi – Αμάσεια, 660 χλμ]

Καλημέρα Batumi!

Παρότι η μέρα ήταν γεμάτη χιλιόμετρα, καταφέραμε να κλέψουμε λίγο χρόνο για μια σύντομη βόλτα στο Batumi, λίγο πριν αφήσουμε πίσω μας την Γεωργία.

Ali και Nino, τα αγάλματα που αγκαλιάζονται. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό, κινούμενο γλυπτό που συμβολίζει την αγάπη, τη συνύπαρξη και τα σύνορα που χωρίζουν τους ανθρώπους. Καθώς τα αγάλματα πλησιάζουν, ενώνονται για λίγες στιγμές και έπειτα απομακρύνονται ξανά, δημιουργώντας μια δυνατή και συγκινητική εικόνα.

Europe square. Βρίσκεται στην καρδιά της παλιάς πόλης και διαμορφώθηκε στη σημερινή της μορφή τη δεκαετία του 2000, όταν και μετονομάστηκε επισήμως για να τονιστεί ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός της Γεωργίας. 

Στο κέντρο της πλατείας δεσπόζει το άγαλμα της Μήδειας, μυθολογικής μορφής με καταγωγή από την αρχαία Κολχίδα, η οποία κρατά το Χρυσόμαλλο Δέρας, άμεση αναφορά στην αρχαιοελληνική μυθολογία και στις ιστορικές ρίζες της περιοχής.

Το επιβλητικό κτήριο πίσω από την πλατεία, με τις κλασικές αναλογίες, τις κολόνες και τη συμμετρική πρόσοψη, είναι το πρώην κτήριο της Εθνικής Τράπεζας της Γεωργίας. Ο σχεδιασμός του αντλεί έμπνευση από την ευρωπαϊκή και νεοκλασική αρχιτεκτονική, θυμίζοντας σκόπιμα αρχαιοελληνικό ναό, ώστε να συνδέει οπτικά την πόλη με την κλασική παράδοση.

Μπροστά από το κτήριο βρίσκεται το σιντριβάνι του Ποσειδώνα, πιστό αντίγραφο του διάσημου σιντριβανιού του Ποσειδώνα στη Μπολόνια, έργο του Giambologna.

 

Αντίο Γεωργία..

Αφήνοντας πίσω μας τη Γεωργία, συνεχίσαμε καθοδόν για την Amasya, διασχίζοντας τμήματα του τυπικού τουρκικού οδικού δικτύου, με μεγάλους δρόμους, σταθμούς ανεφοδιασμού και την έντονη αίσθηση αστυνόμευσης.

Amasya, μια γραφική πόλη χτισμένη κατά μήκος του ποταμού Yeşilırmak, γνωστή για τα παραδοσιακά της σπίτια και την πλούσια ιστορία της. Σημαντικό αξιοθέατο της πόλης είναι οι Βασιλικοί Τάφοι των Βασιλέων του Πόντου, που βρίσκονται σκαλισμένοι στους βράχους του όρους Harşena και αποτελούν σημαντικά μνημεία της ελληνιστικής περιόδου, συνδεδεμένα με τους Μιθριδάτες.

Βόλτα στην πόλη.

Μέρα 14η [Αμάσεια - Κωνσταντινούπολη, 695 χλμ]

Πρωινό στην Αμάσεια πριν ξεκινήσουμε το «κυνήγι των χιλιομέτρων». Η μέρα ήταν ιδιαίτερα απαιτητική, με πολλά χιλιόμετρα, κακό καιρό και την αίσθηση ότι η εκδρομή πλησίαζε στο τέλος, κάνοντας την επιστροφή ακόμη πιο δύσκολη.

Κωνσταντινούπολη, στο στενότερο πορθμό του κόσμου, που χρησιμοποιείται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, τον Βόσπορο.

Αγία Σοφία.

Μέρα 15η [Κωνσταντινούπολη - Θεσσαλονίκη, 580 χλμ]

Ολόκληρη η διαδρομή ήταν αδιάφορη, αποτελούμενη κυρίως από αυτοκινητόδρομους. Ελληνοτουρκικά σύνορα.

Μετά από αυτή την τελευταία στάση, η βόλτα μας έφτασε στο τέλος της. Όπως και άλλες φορές, επιστρέφοντας από ένα ταξίδι, νιώθω σαν η καθημερινότητα να μην χωρά πια την ένταση και τη ζωντάνια των ημερών που πέρασαν. Κι ίσως αυτή η μικρή «θλίψη» της επιστροφής να είναι ο πιο αληθινός δείκτης του πόσο γεμάτα και ουσιαστικά ήταν αυτά τα ταξίδια. 

Λάζαρε σε ευχαριστώ για την παρέα. 

Καλούς δρόμους σε όλους.